De kabinetsformatie onder de loep

By 24 maart 2021Nieuws
Het is inmiddels al een week na de Tweede Kamerverkiezingen, waarmee het proces van de kabinetsformatie is opgestart. De kabinetsformatie is een zeer ingewikkeld proces met een nogal vreemde taakverdeling. Hoe zit het nu precies met die verkenners, informateurs en formateurs en de rol die zij spelen bij het vormen van het nieuwe kabinet?
Vroeger had de koning een belangrijke rol bij de kabinetsformatie. Hij won advies in bij de fractievoorzitters van beide kamers en de vicepresident van de Raad van State. Op basis van dit advies wees hij een informateur aan. Deze informateur bracht vervolgens verslag uit bij de koning, die hierop een formateur aanwees. Door de jaren heen is de koning steeds meer buiten de politiek geplaatst, en is zijn rol vervangen door de zogeheten verkenner, die net als de informateur en formateur tegenwoordig door de Tweede Kamer wordt aangesteld.
De informateur onderzoekt de mogelijkheden omtrent de coalitievorming én onderhandelt bovendien over het regeerakkoord. Vroeger was het de formateur die over het regeerakkoord onderhandelde. Toen het de gewoonte werd dat de formateur tevens de toekomstige minister-president zou worden bleek dit echter politiek onwenselijk. De kersverse minister-president zou immers een modderfiguur slaan als hij er niet in zou slagen om een regeerakkoord neer te zetten. Daarom is deze gevoelige taak overgeheveld naar de informateur, en heeft de formateur slechts de taak om uiteindelijk het kabinet daadwerkelijk te vormen. Hij onderhandelt over de verdeling van de posities van ministers en staatssecretarissen tussen de coalitiepartijen en welke personen binnen deze partijen die functies gaan vervullen. De formateur accepteert zijn taak pas formeel als hij hierin al is geslaagd, waardoor hij in feite niet kan mislukken en zijn politieke imago veilig blijft.
Als de formatie is geslaagd resteert alleen nog de benoeming van  het nieuwe kabinet. Opmerkelijk hieraan is dat voor de benoeming van een minister de handtekening van zowel de koning als de minister-president vereist is, terwijl die laatste op dat moment zelf nog niet benoemd is. De minister-president moet dus zichzelf benoemen!
Dit alles laat zien dat de kabinetsformatie naast een politieke hersenkraker ook een op zijn zachtst gezegd merkwaardige juridische constructie is binnen ons staatsrecht.

Leave a Reply